T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI TALİM ve TERBİYE KURULU BAŞKANLIĞI
ORTAÖĞRETİM
FİZİK DERSİ
9. SINIF
ÖĞRETİM PROGRAMI
Ankara-2007
T.C.
MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI
TALİM ve TERBİYE KURULU BAŞKANLIĞI
FİZİK DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI
Ortaöğretim 9. Sınıf Fizik Dersi Özel İhtisas Komisyonu
Komisyon Başkanı: Prof. Dr. Bilal GÜNEŞ Komisyon Üyeleri
|
Öğretmenler Ayşe ARSLAN Uzman Öğretmen Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Türkkan GÜL YURDU Uzman Öğretmen Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Mehmet Akif SÜTÇÜ Program Geliştirme Uzmanı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı Seher ULUT AŞ Ölçme-Değerlendirme Uzmanı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı |
Öğretim Elemanları
Prof. Dr. Büal GÜNEŞ
Gazi Üniversitesi,
Gazi Eğitim Fakültesi, Fizik Eğitimi A.B.D.
Prof. Dr. Haşim MUTUŞ
İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Fizik Bölümü
Prof. Dr. Ömer Asım SAÇLI
Bahçeşehir Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi
Prof. Dr. Ömür AKYÜZ
Yeditepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi
Doç. Dr. Salih ATEŞ
Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Fen Bilgisi Eğitimi A.B.D.
Yard. Doç. Dr. AK ERYILMAZ
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Fizik Eğitimi A.B.D.
Dr. Uygar KANLI
Gazi Üniversitesi,
Gazi Eğitim Fakültesi, Fizik Eğitimi A.B.D.
Arş. Gör. Gökhan SERİN
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Fizik Eğitimi A.B.D.
İÇİNDEKİLER
Sayfa Nü.
1. Fizik Dersi Öğretim Programının Temelleri............................................ 2
1.1. Fizik Dersi Öğretim Programının Felsefesi ve Vizyonu......................................... 5
1.2.3.EARGED Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı İhtiyaç
Belirleme Analiz Raporu............................................................... 12
l .2.4. Dünya Ülkelerinde Fizik Dersi Öğretim Programlan..................... 16
1.3. Fizik Dersi Öğretim Programının Yapısı.................................................. 18
l AFizik Dersi Öğretim Programının Temel Yaklaşımı...................................... 19
l .4.2.Programın Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı............................. 22
2. Fizik Dersi Öğretim Programının Öğrenme Alanları.............................. 24
3. Fizik Dersi 9. Sınıf Öğretim Programının Ünite Organizasyonu............ 36
1. Ünite: Fiziğin Doğası................................................................ 39
3. Ünite: Madde ve Özellikleri............................................................. 64
4. Ünite: Kuvvet ve Hareket................................................................ 69
5. Ünite: Elektrik ve Manyetizma....................................................... 75
Kaynakça........................................................................................................ 89
İletişim Bilgileri................................................................................................ 91
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
"Türkiye nin çocukları, Batı nın teknolojisinin haraçgüzarı olarak değil, kendi icat ettikleri tekniklerle değerlerimizi yeryüzüne çıkarmalı dünyaya duyurmalıdır."
Mustafa Kemal ATATÜRK
1. FİZİK DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ TEMELLERİ
Günümüzde bilim ve teknolojide yaşanan hızlı gelişmeler dünyamızı sanki küçük bir yerleşim birimi hâline getirmiştir. Bilim ve teknolojideki yeniliklerin birbirini tetiklemesi sayesinde baş döndürücü gelişmeler meydana gelmiştir. Bilim ve teknolojideki bu hızlı değişim günümüz toplumunun ihtiyaç duyduğu nitelikli insan tanımındaki değişimi de beraberinde getirmiştir. Bu değişim nitelikli insan yetiştirmede fizik dersine düşen görevin ve dersin içeriğinin yeniden belirlenmesini zorunlu kılmıştır.
Bilişim çağı da denilen günümüzde gelişen teknolojinin etkisiyle büyük bir bilgi patlaması gerçekleşmiş, her yıl katlanarak artan bilginin büyük bir güç olduğu anlaşılmış,ayrıca bilgiye erişim kolaylaşmıştır. Yapılan bir araştırmaya göre 2007 yılı için bir yılda üretilen bilgi büyüklüğünün 10 Exabyte (l Exabyte 1024 Petabyte, l Petabyte=1024 Terabyte, l Terabyte=1024 Gigabyte) civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu bilginin büyüklüğünü göstermek için dünyanın en büyük kütüphanesi ile kıyaslama yapabiliriz: ABDnin Washington eyaletinde bulunan Kongre Kütüphanesinde 128 milyonun üzerinde basılı materyal bulunmaktadır. Bu materyaller yan yana dizilmiş olsa idi 850 km uzunluğa erişecek raflarda saklanması gerekmekteydi. Eğer dijital ortama aktarılmış olsa idi dünyanın en büyük kütüphanesindeki bilgi büyüklüğü yaklaşık 10 Terabyte yer tutacaktı. Bu noktadan hareketle bir yılda üretilen bilgiyi kütüphane gibi basılı materyallerde saklamamız gerekse idi her yıl Kongre Kütüphanesi gibi bir milyon yeni kütüphane kurmamız gerekecekti. Üretilen bilginin her yıl bir önceki yıla göre ortalama %30 arttığı gerçeği de göz önüne alınırsa dünyada üretilen bilginin kütüphane gibi ortamlarda saklanmasının mümkün olamayacağı ortadır. Bu bilgilerin tamamına yakını (~%92) hard diskler gibi manyetik ve optik ortamlarda saklanmaktadır. Dünya nüfusunun yaklaşık 6,5 milyar olduğunu ve her bireyin okur-yazar olduğunu kabul edersek sadece bir günde kişi başına üretilen bilgi miktarı yaklaşık 1,5 Gigabyte olmaktadır. Bu bilgileri zihinde tutmak için her bireyin günde binlerce sayfalık kitabı okuması gerekecekti. Bu durumda dahi her bir birey üretilen bilginin sadece 6,5 milyarda birine sahip olacaktı. Bu çarpıcı gerçekten de anlaşılacağı gibi günümüzde üretilen
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
bilgilerin tamamını öğrenciye aktarma olanağı bulunmamaktadır. Önemli olan anahtar kavramları öğrencilere vererek bilgiye ulaşma yollarını öğretmektir. Bilgiye ulaşmak için de înternet ve bilgisayar gibi teknolojik ürünler kaçınılmaz hâle gelmiştir. Bu nedenle bilişim çağının en önemli gereksinimlerinden olan temel bilgi teknolojilerini ve iletişim becerilerini öğrencilere kazandırmak için bilişim ve iletişim becerilerine özel önem verilmiştir. Bu beceriye sahip öğrenci ihtiyaç duyduğu her konuda teknolojinin tüm olanaklarını kullanmak suretiyle sistematik bir hazırlık evresinden geçerek istediği bilgiye ulaşacak, bu bilgileri en etkin şekilde işleyerek yorumlayacak ve sunacaktır.
Diğer taraftan öğrenme ve öğretme alanlarındaki bilimsel çalışmaların bulguları, öğrenme sürecinde her bireyin karşımıza hazır bulunuşluk düzeyinde ve zihninde bir kavramsal yapıya sahip olarak geldiğini göstermektedir. Öğrencinin öğrenme ortamına getirdiği bu kavramsal yapının bireyin öğrenmesine etki eden en önemli faktörlerden biri olduğu bilinmektedir. Ayrıca bu kavramsal yapının bireyin özelliklerinden, deneyimlerinden, çevresinden, öğretmenlerinden ve ders kitaplarından kaynaklanan eksik ve yanlış bilgiler ile kavram yanılgıları içerebildiği tespit edilmiştir. Özellikle kavram yanılgılarının giderilmesinin çok kolay olmadığı ve kavram yanılgıların öğrenmenin önündeki en büyük engellerden biri olduğu olgusu artık çoğu araştırmacı tarafından kabul görmektedir.
Fizik dersinde anlamlı bir öğrenme; öğrencilerin ön bilgilerinin geçerliğinin kontrol edildiği, gerçek yaşamda karşılaştıkları bağlamların temel alındığı, öğrencinin her zaman zihinsel, çoğunlukla da fiziksel olarak etkin olduğu ve kavramsal değişmenin sağlandığı öğrenme ortamlarında gerçekleşmelidir. Ayrıca bu öğrenme ortamlarının öğrenciye yeni öğrenilen kavramın pekiştirebilmesi için fırsatlar sunması gerekmektedir.
Ölçme ve değerlendirme yapılırken de dönem ortası ve sonunda uygulanan, sadece bilgiyi ve genelde sonucu ölçen geleneksel yaklaşım yerine bir hafta/bir dönem/bir yıl boyunca süren, öğrenmenin bir parçası olarak düşünülen, bilgiyi ölçerken beceriyi de ölçebilen bir yaklaşımın benimsenmesi zorunluluk hâlini almıştır. Ölçme ve değerlendirmedeki amaç sadece not vermek değil; hazır bulunuşluk düzeyini belirlemek, öğrenmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol etmek ve öğrenme zorluklarının sebeplerini teşhis etmek olmalıdır.
Bireysel farklılıkların belirginleştiği günümüzde öğrenmeyi ve bilgiye ulaşmayı öğrenmiş, üretken ve yaratıcı bireyler yetiştirmek başlıca hedef hâline gelmiştir. Bütün bu hızlı değişimler toplumsal yaşantımızı da büyük ölçüde değiştirmiş, toplumuzdaki değer
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
yargılan, toplumun bireyden ve bireyin toplumdan beklentileri büyük bir ivmeyle değişmeye başlamıştır. Bu değişimler okullardaki derslerin öğretim programlarının da değişimini, çağa uygun bir hâle getirilmesini ve geleceğe yönelik olmasını zorunlu kılmıştır.
Gelişmiş ülkelerde öğretim programlan ortalama her beş yılda bir günün ihtiyaçlan doğrultusunda değiştirilmekte veya geliştirilmektedir. Fakat ülkemizde Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı bilindiği gibi yirmi yılı aşkın bir süredir önemli bir değişikliğe uğramadan uygulanmaktadır. Buna ilave olarak öğrencilerin hangi düzeyde, hangi bilgi ve becerilere sahip olacağı konusunda amaç-hedefler ile kazanımlarm yer aldığı bir doküman hazırlanmamıştır. Hızlı değişimlere ayak uydurabilecek, esnek ve dinamik bir Fizik Dersi Öğretim Programı hazırlamak kaçınılmaz olmuştur. Hâlen uygulanmakta olan Lise Fizik Dersi Öğretim Programının değerlendirilmesi amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı, Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi (EARGED) tarafından hazırlanan ihtiyaç belirleme çalışması ile Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı aracılığıyla illerde kurulmuş çalışma komisyonlarının göndermiş oldukları raporlann sonucu, uygulanmakta olan Fizik Dersi Öğretim Programında değişiklik yapılmasının zorunlu olduğu ortaya konulmuştur.
Bu gerçekler ışığında ulusal ve evrensel gelişmeler, çağdaş öğrenme, ölçme ve değerlendirme yaklaşımları ile ülkemizde ve Dünyada fizik dersi öğretim programlama ilişkin alan taraması yapılarak 2007 yılı Fizik Dersi Öğretim Programı hazırlanmaya başlanmıştır.
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1.1. Fizik Dersi Öğretim Programınm Felsefesi ve Vizyonu
Öncelikle ülkemizde fizik dersi öğretim program geliştirme süreci irdelenmiştir. Bu amaçla cumhuriyet tarihi boyunca (1934-1998) yıllan arasında yapılmış olan tüm fizik dersi öğretim programları incelenerek tarihsel gelişim ortaya konmuştur. Bu da fizik öğretim programlarına daha geniş bir çerçeveden bakma olanağı vermiştir.
Ülkemizde ve dünyada fizik dersi öğretim programına ilişkin makale taraması yapılarak bilimsel çalışmalarda ortaya konulan ulusal ve evrensel düzeydeki tespit ve öneriler komisyon tarafından incelenmiş, elde edilen sonuçlar ışığında yeni öğretim programı hazırlanmaya çalışılmıştır.
2004 yılında uygulanmaya başlayan ilköğretim birinci kademe (4 ve 5. sınıf) ve 2005 yılında uygulanmaya başlayan ikinci kademe (6, 7 ve 8. sınıf) Fen ve Teknoloji dersi öğretim programları gözden geçirilmiştir. Bu programlarda öğrenilen anahtar kavramlar öğrencilerin ön bilgilerine önemli bir temel oluşturduğundan, fizik dersi öğretim programındaki bilgi kazanımları bu kavramları dikkate alarak işlenmeye başlanacak şekilde tasarlanmıştır. Fen ve Teknoloji dersi öğretim programındaki sarmal yaklaşımın yanı sıra Bilimsel Süreç Becerileri, Fen-Teknoloji-Toplum-Çevre kazanımları, Tutum ve Değerler yeni Fizik Öğretim Programına önemli yansımalarda bulunmuştur.
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı EARGED birimi tarafından fizik dersi için yapılmış olan ihtiyaç analiz çalışması irdelenmiştir. Bu çalışmada yer alan öğretmen, öğrenci ve veli görüşleri yeni öğretim programına önemli katkılar sağlamıştır.
Tüm illerde müfettiş ve fizik öğretmenlerinden oluşan komisyonlar tarafından hazırlanan raporlar betimsel istatistik yoluyla irdelenmiştir. Bu raporlarda yer alan yüksek sıklıklı öneriler programın hazırlanması esnasında dikkate alınmıştır.
30 farklı ülkede (ingiltere, irlanda, Avusturya, Belçika, Bulgaristan, Çekoslovakya, Ekvator, Finlandiya, Yunanistan, Almanya, Macaristan, italya, Hollanda, Norveç, Polonya, Portekiz, Güney Afrika, Slovakya, ispanya, isviçre, ABD, Yeni Zelanda, Avustralya, Singapur, Malezya, Hong Kong, Kore, Japonya, Kanada ve Fransa) uygulanmakta olan fizik öğretim programı farklı kriterler açısından incelenmiştir. Özellikle uluslararası sınavlarda fizik ve fen alanlarında başarılı olan ülkelerin öğretim programlarında ortak olan bilgi ve beceri kazanımları, yaklaşım ve stratejiler ülkemiz gerçekleri de göz önünde bulundurularak programa yansıtılmaya özen gösterilmiştir.
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
Fizik Dersi Öğretim Programı nda sarmal yapı esas alınmıştır. Dört yıllık lise boyunca 9. sınıfta tüm öğrencilerin fizik dersi alması öngörülürken, 10, 11 ve 12. sınıflarda ise sadece uygun alanları seçen öğrenciler fizik dersi alacaklardır. Dolayısı ile 9. sınıf fizik dersi diğer sınıflardan farklı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Bu sınıfta tüm bireylerin yaşanılan boyunca karşılaşması olası fizik olay ve olgularına ağırlık verilmiştir. Herkes için gerekli olan fizik konuları yaşam bağlantıları kurularak bu sınıfta verilmeye çalışılmıştır. 10, 11 ve 12. sınıflarda ise sarmal bir yaklaşımla ve yine yaşam bağlantısı kurularak gerekli olduğu düşünülen tüm fizik konuları mümkün olduğunca kavramsal düzeyde verilmeye çalışılacaktır.
Temelde 2007 Fizik Dersi Öğretim Programının iki katmanı bulunmaktadır: Bilgi ve Beceri Kazanımları. 9. sınıftaki bilgi kazanımlarmın yer aldığı üniteler; Fiziğin Doğası, Enerji, Madde ve Özellikleri, Kuvvet ve Hareket, Elektrik ve Manyetizma ile Dalgalar isimlerini taşımaktadır. Bu ünitelerde yer alan bilgi kazanımlarmın yanı sıra Problem Çözme Becerileri (PÇB), Fizik-Teknoloji-Toplum-Çevre (FTTÇ) kazanımları, Bilişim ve îletişim Becerileri (BÎB), Tutum ve Değerler (TD) isimli beceri kazanımları da bulunmaktadır. Bu beceri kazanımları yukarıda sıralanan bilgi kazanımlarma çapraz olarak yedirilmiştir.
Fizik Dersi Öğretim Programında yaşam temelli yaklaşım (real life context-based) esas alınmıştır. 1600 yılının ortalarında Jan Amos Comennius, öğretime her birey tarafından gerçek yaşamda karşılaşılan ve mümkün olduğunca çok sayıda duyu organımıza hitap eden cisimlerle başlanması gerektiğini vurgulamış ve aradan geçen yaklaşık 400 yıllık sürede yapılmış olan birçok bilimsel çalışmada güncel yaşam bağlantılı öğretimin etkililiği ortaya konulmuş olmasına rağmen, yakın zamana kadar yaşam temelli yaklaşım öğretim programlarına yansıtılmamıştı. Yaşam temelli öğretim yaklaşımı;
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
yapılan büyük proje ve bilimsel çalışmalarda ayrıntıları ile incelenmiş olup öğrencilerin derse karşı ilgi ve motivasyonunu arttırdığı ortaya konmuştur. Yaşam temelli yaklaşımın fizik ve fen öğretim programına yansımasında özellikle Avustralya ve Yeni Zelanda öncülük etmiştir. Yaşam temelli yaklaşım ve Fizik-Teknoloji-Toplum-Çevre kazanımları birbiri ile iç içe geçmiş durumdadır. Her iki yaklaşım da soyut gibi algılanabilen fizik kavramları ile gerçek yaşam arasında bağ kurmaktadır. Yapılan çalışmalar sonucunda Avrupa ülkeleri daha çok yaşam temelli yaklaşıma ağırlık verirken, Amerikalıların Bilim-Teknoloji-Toplum-Çevre kazanımlarına özel önem verdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu öğretim programında yaşam temelli yaklaşım ile FTTÇ kazanımları birbirini tamamlayacak şekilde verilmiştir.
Fizik dersinde karşılaşılan en büyük sorunların başında bilimsel hatalar ve kavram yanılgıları yer almaktadır. Yeni öğretim programına uygun yazılacak ders kitaplarında bilimsel hata ve kavram yanılgılarının en aza indirgenmesi için önlemler alınmıştır. Bu amaçla gerek ülkemizde gerekse yurt dışında yapılan bilimsel çalışmalar sonucu belirlenen ve yaygın olan kavram yanılgıları öğretim programında belirtilmiştir. Kavram yanılgıları öğrencilerin zihninde kolayca giderilememektedir, kavram yanılgılarının giderilebilmesi öğrencilerin zihinsel ve fiziksel olarak aktif katılımını gerektiren bir süreç gerektirir. Öğrencilerin sahip olabileceği olası kavram yanılgıları için öğretmenler ve kitap yazarları yeni öğretim programında belirgin şekilde uyarılmaktadır.
Fizik Dersi Öğretim Programının Vizyonu
Fiziğin yaşamın kendisi olduğunu özümsemiş, karşılaşacağı problemleri bilimsel yöntemleri kullanarak çözebilen, Fizik-Teknoloji-Toplum ve Çevre arasındaki etkileşimleri analiz edebilen, kendisi ve çevresi için olumlu tutum ve davranışlar geliştiren, bilişim toplumunun gerektirdiği bilişim okuryazarlığı becerilerine sahip, düşüncelerini yansız olarak ve en etkin şekilde ifade edebilen, kendisi ve çevresi ile barışık, üretken bireyler yetiştirmektir.
Fiziği yaşamın her alanında görebilen, fiziği vizyonda bahsedilen becerilerle öğrenen ve becerilerini de fizik bilgisi ile geliştirebilen yaratıcı bireylerin yetiştirilmesi hedeflenmektedir.
Bu vizyona ulaşmak için yaşam temelli yaklaşım ile bilgi ve beceri kazanımlanmız Fizik Öğretim Programının misyonunu oluşturmaktadır. Fizik Dersi Öğretim Programının misyonunu ayrıntılı olarak incelemek için "Fizik Dersi Öğretim Programının Öğrenme Alanları" bölümü okunabilir.
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1.2..FİZİK DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMFNEV GEREKÇESİ ve İHTİYAÇ ANALİZİ ÇALIŞMALARI
1.2.1. Fizik Dersi Programları Uygulamalarının Tarihsel Gelişimi
Ülkemizde uygulanan ve uygulanmakta olan fizik dersi öğretim programlan incelendiğinde ilk çalışma 1934 yılında yapılmıştır. Takip eden yıllarda sırasıyla 1935, 1938 ve 1940 yıllarında fizik dersi öğretim programları hazırlanmıştır. Ancak bu programlar yalnızca konu başlıklarını içeren bir listedir.
1950lerden başlayarak Batı ülkelerinde öğretim programlarını çağın gereklerine uygun hâle getirme çalışmaları başlatılmıştır. Bu gelişmeleri Milli Eğitim Bakanlığı da takip etmiş ve 1960lı yıllarda fen eğitimini geliştirme çalışmaları başlatmıştır.
Buradan hareketle çağdaş eğitim felsefesine uygun ve bilimsel yöntemlerle fen eğitiminin yapılmasına ve lise bazındaki fen programlarının uygulanmasına Ankara Fen Lisesinin 1964te açılmasıyla başlanmıştır. Daha sonra 1967-1968 öğretim yılında, benzeri bir programın dokuz lisede pilot uygulamasına geçilmiş ve bu liselerde uygulanan fen programlarının değerlendirilmesi sonucunda, 100 lise ve 89 öğretmen okulunda 1971-1972 öğretim yılında uygulanmıştır. Bu tarihten itibaren yeni fen öğretim programları "modern fen", eski programlar ise "klasik fen" diye anılmaya başlanmıştır. Zamanla "modern fen" uygulayan lise, meslek lisesi ve teknik liselerin sayısı 843e yükseltilmiştir. Bu aşamada "klasik fen" programı uygulayan liselerimizin sayısı ise 1445 idi.
1971-1972 Öğretim yılından 1985-1986 öğretim yılına gelinceye kadar liselerimizde biri "modern fen", diğeri "klasik fen" olmak üzere iki farklı fen programı (dolayısıyla iki farklı fizik öğretim programı) uygulanmıştır. 1985 yılında bu ayrıma son verilerek tüm liselerimizde 1985-1986 öğretim yılından itibaren tek tip fen öğretim programlarının uygulanmasına geçilmiştir.
Talim ve Terbiye Kurulunun 11.9.1985 tarih ve 173 sayılı, Eğitim ve Öğretim Yüksek Kurulunun 26.9.1985 tarih ve 19 sayılı Kararlarıyla lise ve dengi okullarda okutulan klasik ve modern fen dersleri öğretim programlarındaki farkın kaldırılması amacı ile denenip geliştirilmek üzere kabul edilen fizik, kimya ve biyoloji programlarının ise 1985-1986 öğretim yılında orta öğretim kurumlarında uygulanması kararlaştırılmıştır.
Talim ve Terbiye Kurulunun 01.05.1992 tarih ve 128 sayılı Kararıyla sınıf geçme sistemi kaldırılıp yerine ders geçme ve kredi sistemi getirilmiştir. Bu sistemle birlikte 9.
8
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
sınıflara zorunlu Fen Bilimleri dersi konulmuş, Fizik dersi 1985 programının konulan da Fizik-1, Fizik-2, Fizik-3 adları ile seçmeli alan dersi hâline getirilmiştir.
1992-1993 öğretim yılında kredili sisteme geçilirken lise 1. sınıflar için Fen Bilimleri dersinin içinde yer alacak konular yeniden belirlenmiştir. Sadece bu öğretim programı hedefti ve davranışlı olarak yapılmıştır. Lise 2. sınıfta yer alan "ışık" konusu lise 3. sınıfa kaydırılmıştır. Lise 3.sınıftaki "yan iletkenler" ve "atom çekirdeği (alfa, beta, gamma ışınlan, Rutherford saçılma kanunu, çekirdeğin yapısı)" konuları çıkarılmıştır.
Talim ve Terbiye Kurulunun 28.05.1996 tarih 260 sayılı Kararıyla ders geçme ve kredi sistemi de kaldırılıp yerine alan seçmeli sınıf geçme sistemi getirilmiştir. Bu sistemde lise l ortak sınıftır, tüm lise l öğrencileri aynı dersleri okumaktadır. Ders geçme ve kredili sistemde zorunlu olarak okutulan lise l. sınıftaki Fen Bilimleri dersi kaldırılıp bu dersin müfredatında yer alan fizik konuları Fizik-1 adı altında programa alınmıştır. 1985 Programında okutulan tüm Fizik konuları da lise 2 ve lise 3 ün alan sınıflarına dağıtılmıştır.
Talim ve Terbiye Kurulunun 07.06.2005 tarih ve 184 sayılı kararı ile ortaöğretimin yeniden yapılandırılması çalışmaları çerçevesinde liseler dört yıla çıkarılmıştır. Bu değişiklikten dolayı uygulanmakta olan lise fizik dersi öğretim programı, içerik açısından hiçbir değişiklik yapılmadan belirli bir mantık çerçevesinde 4 yıla yayılarak yeniden düzenlenmiştir. Talim ve Terbiye Kurulunun 14.07.2005 tarih ve 193 sayılı Karan ile de uygulamaya konulmuştur.
1992 yılı ve sonrasında yapılan program değişikliklerinin hemen hemen hepsi, lise Fizik dersi 1985 müfredatını esas alan, sadece konuların sınıflara dağılımını değiştiren biçimsel değişikliklerdir. Cumhuriyet tarihi boyunca yapılan hiçbir fizik dersi öğretim programı (Sadece 1992 yılında yapılan Lise 1. sınıf Fen Bilimleri dersindeki fizik konulan hedef ve davranışlar içermektedir.) konu başlıkları listesinden öteye geçememiştir. Günümüzde amaçları, kazanımları, etkinlikleri, teknoloji ile ilişkisi, ölçme ve değerlendirme boyutları tanımlanmış çağdaş bir fizik programı hazırlanmasına ihtiyaç duyulmuştur.
9
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1.2.2. TTKB-Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı Hakkında Raporlarının Değerlendirilmesi
Hazırlanacak öğretim programından yararlanacak olanların memnuniyeti yani beklentilerinin ve ihtiyaçlarının karşılanma düzeyi hazırlanmış olan programın kalitesiyle başarısını belirleyecektir.
Bu bağlamda yeni ders programının hazırlanma aşamasında 9.-11. sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı ile ilgili olarak 24 Ekim 2003 tarih ve 11570 sayılı TTK Başkanlığının emirleri ile ülkemiz genelinde illerde oluşturulan komisyonlardan, kamu kuruluşları ile sivil toplum örgütlerinden raporlar gelmiştir. 78 il ile resmi ve sivil 10 kuruluştan gelen ve açık uçlu olan bu raporlar incelenmiş, ön plana çıkan vurgular "ilave edilmesi istenen konular, çıkarılması istenen konular, hafifletilmesi istenen konular, yer değiştirilmesi istenen konular, ders saatinin yeterliliği" vb. kriterler ışığında değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler çalışmalarımızda kullanılmış olup özeti yüzdelikler ile beraber maddeler hâlinde aşağıda sunulmuştur. (Bu veriler, çalışmanın yapıldığı 2004 yılına ait olması nedeniyle üç yıl olan lise fizik öğretim programı ile ilgilidir. 2006-2007 öğretim yılında dört yıla çıkarılan programdaki konu dağılımlarını kapsamamaktadır.)
İlave edilmesi istenen konular:
programdan çıkarılmalı (%21,6)
10
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
• Lise-2. sınıfta "Enerji, İş ve Güç" konusu, "Yeryüzünde Hareket" ile "İmpuls ve
Momentum" konularından önce verilmeli (%14,8)
Ders saatinin yeterliliği
11
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1.2.3. EARGED Ortaöğretim Kurumları Fizik Programı İhtiyaç Belirleme Analiz Raporu
Millî Eğitim Bakanlığı, Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi (EARGED) Başkanlığının 25.09.1996 tarih ve 10791 sayılı Bakan Onayı ile "Fizik Öğretim Programını Geliştirme Komisyonu" kurulmuştur. Komisyon çalışmasının başlangıç aşamasındaki en önemli boyutunu "ihtiyaç belirleme" araştırması oluşturmaktadır.
ihtiyaç belirleme çalışmalarına, Ankarada belirlenen bazı okulların öğretmenlerine anket uygulanması ve zümre öğretmenlerinin belirlediği görüş ve önerilerin değerlendirilmesi ile başlanmıştır. Türkiyenin 7 coğrafi bölgesinden ikişer il, bu illerde belirlenen liselerdeki öğretmen, öğrenci ve velilere anket uygulaması yapılmıştır. Bu çalışmalarda 342 öğretmen, 7541 öğrenci, 1500 öğrenci velisine ulaşılmıştır. Kapsam alanı içinde MEBe bağlı 61 lise yer almıştır. Anket çalışmasının yanında altı farklı kurumun da görüş ve önerileri alınmıştır.
îkinci, üçüncü ve dördüncü maddeler anket uygulaması olup frekansı yaklaşık %40 ve üzeri olan görüşlere yer verilmiştir.
1) Ankara il merkezinde çalışan fizik öğretmenlerinin "zümre kararlarıyla" belirledikleri
görüş ve öneriler
2) Öğretmen anketine göre görüş ve öneriler
12
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
3) Öğrencilere göre fizik dersi öğretim programı ile ilgili ihtiyaçlar
4) Velilerin fizik dersi öğretim programı ile ilgili görüş ve önerileri
13
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
5) MEB Teftiş Kurulunun görüş ve önerileri
6) Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün görüş ve önerileri
7) Ticaret ve Turizm Öğretimi Genel Müdürlüğünün görüş ve önerileri
8) Kız Teknik Öğretimi Genel Müdürlüğünün görüş ve önerileri
14
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
9) İl Milli Eğitim Müdürlüklerinin görüş ve önerileri
10) Özel okulların görüş ve önerileri
15
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1.2.4. Dünya Ülkelerinde Fizik Dersi Öğretim Programları
Ulusal boyutta ihtiyaç analiz çalışması; EARGED tarafından yapılan ulusal ölçekli ihtiyaç belirleme çalışması, TTKB tarafından illerde oluşturulan komisyonlardan ve resmi-sivil kuruluşlardan alınan raporlar ve ulusal boyutta yapılan literatür taramasını içermektedir. Uluslararası boyutta ihtiyaç analiz çalışması ise; uluslararası boyutta yapılan literatür taraması ile farklı ülkelerin uygulamakta olduğu fizik öğretim programlarını kapsamaktadır.
Farklı ülkelerin uygulamakta oldukları fizik öğretim programları incelendiğinde 30 farklı ülkenin (ingiltere, irlanda, ABD, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda, Singapur, Hong Kong, Malezya, Belçika, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, ispanya, Hollanda, Finlandiya, Slovakya, Avusturya, Ekvator, Macaristan, Güney Afrika, Norveç, Almanya, Yunanistan, Polonya, italya, Portekiz, isviçre, Japonya, Kore ve Fransa) programına ulaşılmıştır. Bu ülkelerin bir kısmının öğretim programına ingilizce olarak doğrudan ulaşılmış, bazı ülkelerin fizik öğretim programı ile ilgili açıklama ya da tanıtım yazıları incelenmiştir. Fizik öğretim programını ayrıntıları ile incelediğimiz bazı ülkelerin fizik dersini uygulama ile ilgili ortak özellikleri tablo hâlinde verilmiştir.
1995 yılından beri Kanada, Avustralya, irlanda ve Almanyanın birçok eyaletinde öğretim programları yenilenirken, Malezyada ise hâlen devam etmekte olan köklü bir reform hareketi göze çarpmaktadır.
17. sayfadaki tabloda bu değişimleri yaşayan ülkelerin yanı sıra dünyanın farklı coğrafi bölgelerinden (ABD, Kore vb.); TIMMS ya da PISA sınavlarında son yıllarda yüksek performans gösteren ülkelerin (Singapur gibi) ulaşılabilen ölçüde fizik öğretim programları çeşitli kriterler açısından değerlendirilmiştir.
Tablonun sonunda ise programlarda dikkat çeken bazı önemli yanlar vurgulanmıştır. Tablodaki veriler ülkelerin programla ilgili dokümanlarında ve internet sayfalarında yer alan bilgilere ulaşabildiği ölçüde hazırlanmıştır.
16
|
İncelenen Kriterler |
^SsÜlke DüzeyS. |
İrlanda |
Avustralya |
ABD |
Kore |
Singapur |
Hong Kong |
Yeni Zelanda |
Malezya |
|
Öğrenciler fizik dersini almaya ne zaman başlıyor? |
9. sınıf |
|
|
Fiziksel Bilimler Dersi adı altında 9. sınıfta Fizik dersi konularını okumaya başlıyorlar. |
|
X (14 yaş) |
|
|
15 yaş |
|
10. sınıf |
|
|
|
|
|
|
|
||
|
11. sınıf |
X |
X |
X |
|
|
X |
|
||
|
12. sınıf |
X |
X |
X |
|
|
X |
|
||
|
Seçmeli fizik dersi ne zaman başlıyor? |
9. sınıf |
|
|
Fen (Fiziksel Bilimler, Yeryüzü Bilimi, Yaşam Bilimi) |
|
X |
|
|
|
|
10. sınıf |
|
|
|
|
|
|
|
||
|
11. sınıf |
X |
X |
X |
X |
|
|
X |
|
|
|
12. sınıf |
X |
X |
X |
X |
|
|
X |
|
|
|
Haftalık/yıllık ders saati sayısı |
9. sınıf |
|
|
4 |
|
|
4/192 |
|
4/? |
|
10. sınıf |
|
|
4 |
|
|
4/192 |
|
4/? |
|
|
1 1 . sınıf |
|
6/120 |
3 |
3/102 |
|
|
|
|
|
|
12. sınıf |
|
6/120 |
3 |
3/102 |
|
|
|
|
|
|
Sarmal Yaklaşım |
Var |
X |
|
|
|
X |
|
X |
|
|
Kısmen |
|
X |
X |
X |
|
|
|
|
|
|
Yok |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Herkes için fen/isteyen öğrenciler için fen ayrımı |
Var |
X |
|
|
|
|
Temel ve genişletilmiş olmak üzere iki bileşenden oluşuyor. |
|
|
|
Yok |
|
X |
X |
X |
|
X |
|
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1.3. FİZİK DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMINEV TEMEL YAPISI
Bu başlık altında; programı geliştirirken temel alınan kavram, görüş ve yaklaşımlardan bahsedilecektir.
Program, öğrencilerin hepsinin eğitilebileceğini yani eğitilemeyecek öğrencinin olmadığını varsayar. Öğrenciyi öğrenmekten zevk alan, bazen sahip olduğu becerileri ile bilgilere erişebilirken bazen de sahip olduğu bilgiler ile becerilerini geliştirebilen, meraklı, yaratıcı ve kritik düşünebilen, öğreniminden en fazla kendisini sorumlu tutan bir birey olarak tanımlar.
Fizik konularının, bilim ve teknolojinin en temel konularından biri olduğunu ve fizik dersini, fen ve teknoloji dersinin bir devamı olarak görür.
Fizik alanının içeriği kadar becerilerin de önemli olduğunu vurgulamak için öğrenme alanları, bilgi ve beceri kazanımlan olarak ayrılır ve bunlar birbirinin içerisine çapraz olarak yedirilir.
Program sarmal bir yapıya sahiptir. Bu nedenle her bilgi kazanımı 9. sınıftan itibaren üst sınıflara doğru gidildikçe basitten karmaşığa, kolaydan zora, somuttan soyuta, yakından uzağa, genişletilerek ve derinleştirilerek verilmiştir.
Öğrenmenin doğal ortamlarda ve ihtiyaç olduğunda daha kolay, anlamlı ve kalıcı olarak gerçekleşeceğini varsayar. Bundan dolayı klasik yaklaşımla fizik kavram ve kanunlarını öğrendikten sonra bunlara yaşamından örnekler aramak yerine direkt yaşamdaki olaylardan başlayıp fizik kavram ve kanunlarını öğrenmeyi ihtiyaç hâline getirir. Yani yaşam temelli bir yaklaşımı benimser. Bu yaklaşım fizik programının en temel anlayışıdır.
Öğrenme yöntem ve yaklaşımlarından herhangi birini merkeze almaz. Hepsinin içerik, öğrenci, zaman ve olanaklara göre kullanılabileceğini varsayar. Anlamlı ve kalıcı öğrenmenin olması için öğrencinin zihinsel ve fiziksel olarak aktif olması, hızlı geri bildirimlerin önemini ve kavramsal gelişimi amaçlayan yaklaşımların kullanılması gerektiğini vurgular.
Ölçme ve değerlendirmenin öğrenme sürecinin ayrılmaz bir parçası olduğunu bilir. Dolayısıyla otantik ölçümlerin yaygın olarak kullanılmasına çalışır. Ölçme ve değerlendirmenin yalnızca not verme amaçlı değil; aynı zamanda gruplama, tanılama ve dönüt verme amaçlı yapılması gerektiğini vurgular.
Sınıflarımızda özel becerili ve özel ihtiyacı olan öğrencilerin de bulunabileceğini varsayıp öğrencilerin sıkılmaması ve dersten kopmaması için denge gözetilmiştir. Bu
18
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
öğrencilerin smıfin bir parçası olarak öğrenimlerine devam etmelerinin hem kendilerinin hem de
sınıfın genel başarısı için önemlidir.
Bilgi kazanımlarma beceri kazanımları çapraz olarak yedirilerek öğrencilerin bilgiyi edinmeden önceki deneyim eksikliklerinin beceri kazanımları ile giderilmesi hedeflenmektedir. Bu yolla cinsiyetleri ve sosyo-ekonomik seviyeleri farklı olan öğrencilerin fizik başarılarmdaki farkın ortadan kaldırılması beklenmektedir.
Eğitimde kullanılan dilin ve teknoloji kullanımının önemine vurgu yapmak için bilişim ve iletişim beceri kazanımları oluşturulmuştur. Bu becerilerin gelişmesi sağlanırken aynı zamanda da bu beceriler ile fizik öğrenimi zenginleştirilmiştir.
1.4. FİZİK DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ TEMEL YAKLAŞIMI 1.4.1. Programın Öğrenme Yaklaşımı
Son yıllarda öğretim programlarında yapılan değişikliklerin ve yenilik hareketlerinin en önemli gerekçelerinden birisi de öğrenme ve öğretme süreçlerinde teknolojik ve bilimsel gelişmelere dayalı anlayış değişiklikleridir. Bireylerin öğrenmesi ile ilgili alanlarda yapılan araştırmaların sonuçlan, anlamlı ve verimli öğrenme süreçleri hakkındaki bilimsel görüşlerin değişmesini sağlamıştır. Bu değişim, öğrenme kavramına yüklenen anlamın da değişmesine yol açmıştır. Öğrenmeyi öğrencilerin disiplinli talim ve uygulamaları sonucunda elde edilen fayda olarak görme anlayışından; öğrenmeyi zihinsel bir süreç olarak algılayan, anlama ve bilgileri değişik alanlara uygulayabilmenin önem kazandığı bir anlayışa geçilmiştir.
Bu anlayış değişikliğine rağmen öğrenme teorileri bireyin nasıl öğrendiği sorusuna tam olarak cevap bulabilmiş değildirler. Fakat Gelişim Psikolojisi, Nöroloji, Bilişsel Psikoloji ve Fen Bilimleri Eğitimi alanlarındaki bilimsel çalışmaların bulguları, bazı alanların örneğin Tarih, Matematik ve Fen Bilimlerinin öğrencilere nasıl daha verimli bir şekilde öğretilebileceği konusunda ipuçları vermektedir.
Öğrenmenin pasif bir süreç olmadığı ve bireyin öğrenme ortamına getirdiği ön bilgi düzeyinin zihinsel bir süreç olan öğrenme üzerindeki en önemli faktörlerden biri olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca öğrenme bireye özgü bir süreç olmakla birlikte her bireyin bilişsel, duyuşsal ve fiziksel olarak etkin katılımını gerektirmektedir. Bireyin çevresi ile etkileşimi ve aktif katılımı
19
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
sonucunda sosyal olarak oluşturduğu bilginin benzer durumlarda uygulaması ve kullanması
öğrenmeyi pekiştirmektedir.
Hangi alanların nasıl daha verimli bir şekilde öğretilebileceği birçok faktöre bağlı olmakla birlikte; öğretilecek alanın doğası, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyi, kullanılacak öğretim yöntemleri ve öğretmen yeterlikleri bu süreci çok yakından etkilemektedir. Genel olarak fen bilimleri özel olarak fizik dersinin verimli bir şekilde nasıl öğretilebileceği konusu son yıllarda en çok araştırılan konulardan biridir. Bu konudaki çalışmaların bulguları yeni Fizik Dersi Öğretim Programının öğrenme ve öğretme yaklaşımının belirlenmesinde esas teşkil etmektedir.
Fizik dersi öğretilirken ve öğrenilirken ilk olarak öğrenmenin pasif bir süreç olmadığının, öğrenme ve öğretme ortamına bireylerin boş zihinlerle gelmediğinin, bilginin öğretmenden öğrenciye doğrudan olduğu gibi aktarılmadığının bilinmesi ve kabul edilmesi gerekmektedir. Öğrenme sürecinde karşımızdaki her bireyin zihninde bir kavramsal yapıya sahip olduğu ve bu kavramsal yapının bireyin kendisinden, çevreden, öğretmenden ve ders kitaplarından kaynaklanan eksik ya da yanlış bilgiler veya kavram yanılgılarına sahip olabileceği bilinmektedir. Özellikle kavram yanılgılarının giderilmesinin çok kolay olmadığı ve kavram yanılgılarının öğrenmenin önündeki en büyük engellerden biri olabileceği bilgisi fizik dersinin öğretilmesi ve öğrenilmesi sürecinde dikkate alınması gereken en önemli unsurdur.
Fizik dersinde öğrenme; öğrencilerin ön bilgilerinin geçerliğini kontrol edebileceği, gerçek yaşamda karşılaştıkları bağlamların temel alındığı ve öğrencinin etkin olarak katılabileceği etkinliklerden oluşan öğrenme ortamlarında gerçekleştirilmelidir. Ayrıca bu öğrenme ortamlarının öğrenciye yeni öğrenilen kavramı pekiştirebilmesi için fırsatlar sunması gerekmektedir.
Bu bağlamda öğrencilerin Fizik Dersi Öğretim Programında belirlenmiş olan kazanımları anlamlı bir şekilde yapılandırmaları ve bu kazanımlan gerekli ortamlarda kullanabilmelerini sağlayacak en uygun öğretim yöntem veya yöntemlerini seçmek çok önemlidir. Bir konuda ne öğretileceği, nasıl öğretileceği ve nasıl ölçülüp değerlendirileceği birlikte düşünülmesi gereken konulardır. Fizik dersinde neyin öğretileceği öğretim programının bilgi ve beceri kazanımlarmda belirtilmiştir. Bunların nasıl öğretilmesi gerektiği ise bu bölümde, nasıl ölçülüp değerlendirilmesi gerektiği ise bir sonraki bölümde tartışılacaktır.
20
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı Öğretim Yöntemleri
Değişik öğrenme teorilerinin ana batlarım temel alarak geliştirilen birçok öğretim yöntemi bulunmaktadır. Genel olarak öğrenci ve öğretmen merkezli olarak sınırlandırılabilecek bu yöntemlerin her birinin olumlu ve olumsuz yanlan bulunmaktadır. Bu yöntemlerin içerisinde bir konunun en verimli şekilde hangi öğretim yönteminin kullanılarak öğretilebileceği, dersin ve konunun doğasına, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyine, öğretmen yeterliliklerine ve ortamın fiziksel şartlarına bağlıdır.
Öğrenme, öğretme ve fen bilimleri eğitimi alanlarındaki araştırmaların yanında fiziğin ve fizik konularının doğası bu dersin öğretiminde bazı yöntemlerin kullanımını ön plana çıkarmaktadır. Bu yöntemler öğrenme ve öğretme konusunda yukarıda belirtilen yaklaşımları dikkate alan, bireysel farklılıkları ön plana çıkaran, laboratuvar ve sınıf etkinliklerinde grup çalışmalarına yer veren yöntemlerdir. Bilimsel araştırma sürecinde izlenen basamakları dikkate alarak geliştirilen sorgulama ve araştırmaya dayalı öğretim yöntemleri (buluş, keşif ve sorgulayıcı araştırma yöntemi) ve kavramsal değişimi temel alan öğretim yöntemleri (kavramsal değişim metinleri, analojiler, 5E ve 7E) diğerlerine göre biraz daha öne çıkan öğretim yöntemlerdir. Bu yöntemlerin diğerlerine göre biraz daha fazla kullanılması fizik dersine ait kazanımların daha iyi öğrenilmesine, öğrencilerin daha düzenli kavramsal yapılara ve becerilere sahip olmasına neden olacaktır.
Öğretmenlerden Beklenenler
Fizik dersi öğretim programının öğrenme ve öğretme yaklaşımında öğretmen yeterliliklerinin önemli bir yeri vardır. Yeni anlayışla fizik öğretmenlerinin pedagojik formasyon bilgisine sahip olmasının yanında pedagojik alan bilgisine sahip olması da gerekmektedir. Araştırmalar bir konuda uzman olmakla o konunun birisine öğretilmesinde yardımcı olmanın ayrı ayrı şeyler olduğunu ortaya koymaktadır. Pedagojik alan bilgisi bir alanın diğer insanlara nasıl öğretilmesi gerektiği konusundaki bilgidir. Bu genel öğretim yöntemleri konusundaki bilgiden farklıdır. Pedagojik alan bilgisine sahip fizik öğretmeni bireylerin farklı motivasyon, öğrenme ve bilişsel stillere sahip olabileceklerini göz önünde bulundurmalıdır. Anlamlı öğrenmenin gerçekleşebileceği ve öğrencilerin öğrenilecek konu ile ilgili ön bilgi veya hazır bulunuşluk düzeylerini ortaya çıkarmalarını sağlayacak ortamlar oluşturmalıdır. Ayrıca öğretmenler konunun doğasını, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyleri ve özelliklerini dikkate alarak en verimli öğretim yöntemini seçmeli ve öğrencilerin yeni kavramlarını farklı durumlara uygulamalarına fırsat vermelidir.
21
9. Sınıf Üniteler
Kitap Yazarlarından Beklenenler
Ders kitabı yazarlarının öncelikle yapması gereken programı ayrıntıları ile inceleyip değerlendirmek, eğitim-öğretim ve ölçme-değerlendirme felsefesini tüm bileşenleri ile kavramaktır. Yeni yazılacak ders kitapları, bu programın eğitim-öğretim ve ölçme-değerlendirme felsefesini her boyutu ve bileşeni ile mutlaka yansıtmalıdır.
Her ünitenin giriş kısmında öğrencilerin 9. sınıfa gelinceye kadar fen ve teknoloji dersinde konu ile ilgili olarak neler öğrendikleri, ünitenin amacı, öğrenilecek bilimsel kavramlar ve bu kavramları vermek için önerilen yaşam temelli konular programda açıkça belirtilmiştir.
Üniteler işlenirken konuların ve etkinliklerin yaşam temelli bir bağlam üzerinden verilmesi hayati öneme sahiptir. Bu yaşam temelli yaklaşım programın odağını oluşturmaktadır. Tüm kazanımlar kitapta anlatılırken mutlaka yaşam temelli bir bağlamdan yola çıkılmalıdır. Program esnek bir yapıya sahip olduğundan, bu yaşam bağlantıları programda listelenen bağlamlar içinden seçilebileceği gibi farklı bağlamlar da seçilebilir. Ancak, programda kazanımların bağlamlardan yola çıkılarak kazandırılması esastır ve seçilecek bağlamlar ilgili kazanımları tam olarak kapsamalıdır.
Fizik Dersi Öğretim Programı sarmal bir yapıya sahiptir. Bu nedenle fizik konuları üst sınıflara doğru gidildikçe basitten karmaşığa, kolaydan zora, somuttan soyuta, yakından uzağa, genişletilerek ve derinleştirilerek ilerleyeceğinden; programdaki açıklamalar sütununda belirtilen sınırlılıklara mutlaka uyulmalıdır.
Kazanmalarla ilgili olası kavram yanılgılarına açıklamalar sütununda yer verilmiştir. Ders kitaplarında bu kavram yanılgılarını gidermek için konu anlatımlarında ve etkinliklerde gerekli önlemler mutlaka alınmalıdır. Bunun yanında ders kitaplarının öğrencilerde bilimsel hata ve kavram yanılgılarına neden olmaması için özen gösterilmelidir.
1.4.2. Programın Ölçme ve Değerlendirme Yaklaşımı
Öğrenme sürecinde olduğu gibi ölçme ve değerlendirme sürecinde de kullanılmak için birçok teknik bulunmaktadır. Bu tekniklerin her birinin olumlu yönleri ve sınırlılıkları vardır. Öğrenme ve öğretme sürecinde en uygun ölçme tekniğinin hangisi olduğuna karar vermek ölçmenin ne amaçla yapılacağına, dersin ve konunun doğasına, ne öğretileceğine ve nasıl öğretileceğine bağlı olarak değişmektedir. Fizik Dersi Öğretim Programının ölçme ve
22
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
değerlendirme yaklaşımı; ölçme ve değerlendirme yapılırken dönem ortası ve sonunda uygulanan, sadece bilgiyi ve sonucu ölçen bir yaklaşımdan ziyade bir süreci ölçen, öğrenmenin bir parçası olarak düşünülen, bilgiyi ölçerken beceriyi de ölçebilen tekniklerin yoğun kullanılmasını gerektiren bir yaklaşımdır.
Bu bağlamda not verme dışında ölçme ve değerlendirme üç amaçla yapılmalıdır. Bunlardan ilki ön bilgileri belirleme, planlama, gruplama ve rehberlik amacıyla yapılan tanıma amaçlı ölçme ve değerlendirmedir. Burada amaç öğrencilerin bu derste başarılı olması için gerekli bilgi ve beceriler niteliğindeki ön koşullara sahip olup olmadıklarını belirlemektir, ikincisi öğrenme sürecinde düşünmeyi ve öğrenmeyi izleme amaçlı bilgilendirici ölçme ve değerlendirmedir. Buradaki amaç eksikliklerin yeni konu ya da üniteye geçmeden önce giderilmesidir. Son olarak da öğrencinin öğrenme zorluklarını teşhis etmek için yapılan tamlayıcı ölçme ve değerlendirmedir. Bu ölçme ve değerlendirmeler mümkün olduğunca otantik ortamlarda (öğrenirken) ve performansa dayalı olarak gerçekleştirilmelidir.
Ölçme ve değerlendirme tekniklerinin seçimi konusunda da öğrenilecek konunun yapısı, öğrenme ve öğretme sürecinde kullanılan yöntemin özellikleri, ölçme ve değerlendirmenin yapılış amacı bazı teknikleri diğerlerine göre biraz daha ön plana çıkarmaktadır. Ölçme ve değerlendirme farklı amaçlar için yapılırken bilgiyi ölçmek, beceriyi ölçmek için farklı, hem bilgiyi hem beceriyi aynı anda ölçmek için de farklı teknikler kullanılabilir. Genel olarak seçme (doğru-yanlış, çoktan seçmeli, eşleştirme...) ve tamamlama (boşluk doldurma, açık uçlu sorular...) tipi olarak iki grupta toplanabilen tekniklerin uygun amaç için uygun olanını seçebilme ve uygulayabilme konusunda öğretmenler karar verebilmelidir. Ayrıca öğrenmede bireysel farklılıkları dikkate alan, bireyin kendine has özelliklerini ortaya çıkararak ön bilgiler ile yeni bilgileri kendine özgü biçimde yapılandırıldığı kabul edilmektedir. Bu nedenle öğretim yöntemlerinin çeşitlendirilmesinin gerekliliğine inanarak ölçme ve değerlendirme sürecinde de öğrencilere bilgi, beceri ve tutumlarını sergileyebilecekleri çoklu ölçme ve değerlendirme fırsatlarının sunulması Fizik Dersi Öğretim Programının ölçme ve değerlendirme yaklaşımını yansıtmaktadır.
23
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
2. FİZİK ÖĞRETİM PROGRAMININ ÖĞRENME ALANLARI
2007 Fizik 9. Sınıf Öğretim Programının temel yapısı aşağıdaki modelde gösterilmiştir. Bu modelde; öğrenci, beceri kazanımlan ve bilgi kazanımlan, sırası ile ağaç, kök ve meyve ile temsil edilmektedir. Bilgi ve beceri kazanımlarmın dönüşümlü olarak birbirini desteklediğini göstermek için ise su damlası kullanılmıştır.
|
|
|
Fizik, Teknoloji, Toplum ve Çevre zanımlaı |
Şekil 1: 2007 Fizik 9. Sınıf Öğretim Programının Temel Yapısı
24
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
2.1. Fizik Dersi Öğretim Programında Beceri Kazammları
Programda, beceriler de içeriğin bir parçası olup Fen ve Teknoloji programında olduğu gibi kazanımlarm yanına kodlanmıştır. Farklı öğretim programlarındaki beceriler, farklı başlıklar altında verilmektedir. Bu programda ise beceriler aşağıdaki dört alanda toplanmıştır.
Ayrıntıları aşağıda listelenen kazanımlar ünitelerdeki ilgili kazanımlara çapraz olarak yedirilmiştir. Örneğin Enerji ünitesi ile ilgili olan
Yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmanın öneminin farkına varır (FTTÇ-3.b-e,h,k; BİB-l.a-d, 2.a; TD-2.c,d,g). Kazanımmda amaçlanan bilgi kazanımının yanında FTTÇ kazanımlarmdan 3.b, 3.c, 3.d, 3.e, 3.h ve 3.k, BÎB kazanımlarmdan l.a, l.b, l.c, l.d, 2.a ve TD kazanımlarmdan 2.c, 2.d ve 2.g becerilerinin de öğrencilere kazandırılması amaçlanmıştır. Bu öğretim programına uygun yazılması beklenen kitaplarda bu minimum kazanımlar verilmelidir, yazarlar bunun dışında uygun gördüğü beceri kazanımlarını ek süre gerektirmeyecek şekilde kitaplara yansıtabilirler.
2.1.1. Problem Çözme Becerileri (PÇB)
Bilimsel süreç becerileri, yaratıcı düşünme becerileri, eleştirel düşünme becerileri, analitik ve uzamsal düşünme becerileri, veri işleme ve sayısal işlem becerileri ve üst düzey düşünme becerileri bu başlık altında toplanmıştır.
Problem Çözme Becerileri
1. Araştırılacak bir problem belirler ve bu problemi çözmek için plan yapar.
a. Çözülecek problemi tanımlar.
b. Ön bilgi ve deneyimlerini de kullanarak araştırmaya başlamak için çeşitli kaynaklardan
bilgi toplar.
c. Bilimsel bilgi ile görüş ve değerleri birbirinden ayırt eder.
d. Belirlediği problem için test edilebilir bir hipotez kurar.
25
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
e. Söz konusu problem veya araştırmadaki bağımlı, bağımsız ve kontrol edilen değişkenleri
belirler.
f. Değişkenlerin ölçüleceği uygun ölçüm aracını belirler.
g. Problem için uygun bir çözüm tasarlar.
2. Belirlediği problemin çözümü için deney yapar ve veri toplar.
a. Uygun deney malzemelerini veya araç-gereçlerini tanır ve güvenli bir şekilde kullanır.
b. Gerektiğinde amacını gerçekleştirecek araçlar tasarlar.
c. Kurduğu hipotezi sınamaya yönelik düzenekler kurar.
d. Hipotez test etme sürecinde kontrol edilen değişkenleri sabit tutarken, bağımsız değişkenin
bağımlı değişken üzerindeki etkisini ölçer.
e. Ölçümlerindeki hata oranını azaltmak için yeterli sayıda ölçüm yapar.
f. Gözlem ve ölçümleri sonucunda elde edilen verileri düzenli bir biçimde birimleriyle
kaydeder.
3. Problemin çözümü için elde ettiği verileri işler ve yorumlar.
a. Deney ve gözlemlerden toplanan verileri tablo, grafik, istatistiksel yöntemler veya
matematiksel işlemler kullanarak analiz eder.
b. Analiz ve modelleme sürecinde sayısal işlem yaparken hesap makinesi, hesap çizelgesi,
grafik programı vb. araçları kullanır.
c. Verilerin analizi sonucunda ulaştığı bulguları matematiksel eşitlikler gibi modellerle ifade
eder.
d. Bulguları veya oluşturulan modeli yorumlar.
e. Oluşturulan modeli değişik problemlerin çözümüne uyarlar.
f. Problem çözümü esnasında yapılabilecek olası hata kaynaklarının farkına varır.
g. Problem çözümlerinde matematiksel işlemleri kullanmayı yaşam tarzı hâline getirir,
h. Araştırmanın sınırlılıklarını sonucu yorumlamada kullanır.
i. Kendi bulgularını diğer bulgularla karşılaştırarak aralarında ilişki kurar.
26
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
2.1.2. Fizik-Teknoloji-Toplum-Çevre (FTTÇ) Kazanından
Bu beceriler; Fizik ile toplum, teknoloji ve çevre arasındaki ilişkileri anlama, yorumlama ve geliştirmeyi sağlayan kazanımlar! içermektedir. Bu program FTTÇ kazanımlarmı Bilim-Teknoloji-Toplum-Çevre kazanımlarmın fizik bilimi için uyarlanmış hali olarak algılamaktadır.
Fizik-Teknoloji-Toplum-Çevre Kazanından
1. Fizik ve teknolojinin doğasını anlar.
a. Fiziği tanımlar ve evrendeki olayları anlamaya yardımcı temel bilimlerden biri olduğunu
kavrar.
b. Fizik biliminin sınanabilir, sorgulanabilir, yanlışlanabilir ve delillere dayandırılabilir bir
yapısı olduğunu anlar.
c. Fizik bilimindeki bilgilerin ivmeli bir şekilde arttığını fark eder.
d. Fizik bilimindeki bilimsel bir bilginin her zaman mutlak doğru olmadığının; belli şartlar
ve sınırlılıklar içinde geçerli olduğunun farkına varır.
e. Fizik bilimindeki bilimsel bilginin değişiminde delillerin, teorilerin ve/veya
paradigmaların (bilim insanları tarafından ortaklaşa kabul edilen görüşlerin) rolünü açıklar.
f. Fizik bilimindeki bilimsel bilginin değişiminin genellikle sürekli olduğunu fakat bazen de
paradigma kayması şeklinde olabileceğini fark eder.
g. Yeni bir delil ortaya çıktığında mevcut bilimsel bilginin test edilerek sınırlandığını,
düzeltildiğini veya yenilendiğini fark eder.
h. Anahtar fizik kavramlarının farkına varır (değişim, etkileşim, kuvvet, alan, korunum, ölçme, olasılık, kesinlik, ölçek, denge, madde-enerji ilişkisi, uzay-zaman yapısı, rezonans, entropi vb...).
i. Fizik ile felsefe arasındaki ilişkiyi inceler.
j. Teknolojiyi tanımlar ve teknolojik değişimin farkına varır.
k. Teknolojik tasarımın bir süreç olduğunu ve çeşitli aşamalardan (tasarım özelliklerini belirlemek, ön-tasarım yapmak, iş bölümü yapmak, model ve simülasyondan faydalanmak, deneme üretimi ve ürünün değerlendirilmesi gibi) oluştuğunu anlar.
27
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1. Teknolojinin kendi başına ne iyi ne de kötü olduğunu ancak ürünlerin ve sistemlerin
kullanımı hakkındaki kararların istendik veya istenmedik sonuçlara yol açabileceğini fark eder ve örneklerle açıklar.
m. îşlev, güvenlik, maliyet, estetik ve çevresel etkiler vb. açılardan hiçbir teknolojik tasarımın mükemmel olmadığını; kullanılan materyallerin özellikleri ve doğa kanunlarının teknoloji ürünlerini sınırlandırdığını anlar.
n. Fizik ve teknolojiye farklı kültürlerden birçok kadın ve erkeğin katkıda bulunduğunu farkına varır.
o. Fiziğin ve teknolojinin ilerlemesinde sürekli test etmenin, gözden geçirmenin ve eleştirmenin rolünü değerlendirir.
p. Bilimsel ve teknolojik uygulamalar açısından fiziğin diğer bilim dallarıyla bağlantısını kurar.
2. Fizik ve teknolojinin birbirini nasıl etkilediğini analiz eder.
a. Fizik ve teknoloji arasındaki etkileşimin tarihsel gelişimini inceler.
b. Teknolojik bir yeniliğin, Fizik bilimindeki bilimsel bilgilerin gelişmesine yaptığı katkıyı
örneklerle belirler ve açıklar.
c. Fizikteki, bilimsel bir bilginin teknolojinin gelişmesine yaptığı katkıyı örneklerle belirler
ve açıklar.
d. Günlük yaşamdaki problemlerin çözümünde fizik ve teknoloji arasındaki ilişkinin
önemini kavrar.
e. Günlük yaşamda kullanılan teknolojik ürünlerin çalışma prensiplerini ve/veya işlevini
bilimsel bilgiyi kullanarak açıklar.
3. Fizik ve teknolojinin birey, toplum ve çevre ile etkileşimini analiz eder.
b. Fizik ve teknolojinin birey, toplum ve çevre üzerindeki (sosyal, kültürel, ekonomik,
politik, ahlaki vb. konularda) geçmiş, günümüz ve gelecekteki olumlu ve olumsuz
etkilerini inceler.
28
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
c. Teknolojinin olumsuz etkilerine yine fizik ve teknolojideki gelişmelerle önlem
alınabileceğini, bu etkilerin azaltılabileceğini veya giderilebileceğini anlar.
e. Teknolojinin sağladığı faydaları; ekonomik, çevre ve sosyal maliyetleri dengelemesi
bakımından karşılaştırır.
f. Fizik biliminin uygulamaları ile etik değerler arasındaki ilişkiyi inceler.
g. Fizik bilimindeki bilimsel fikirlerin ve uygulamalarının benimsenmesinde toplum içinde
farklı görüşlerin olabileceğini fark eder.
h. Çevre sorunlarında karar verilirken fizik bilimi ve teknolojinin toplum tarafından nasıl kullanıldığını gözlemler.
i. Fizik bilimi ve teknolojideki araştırma projelerine kaynak sağlanmasının öneminden ve koşullarından haberdar olur.
j. Fizik ve teknoloji temelli meslekler ile öğrendikleri fizik konulan arasında bağlantı kurar.
k. Birey, toplum ve çevre ihtiyaçlarını dikkate alarak daha iyi bir yaşam için ilgili sosyal sorunlara fizik bilimi ve teknolojiyi kullanarak çözüm önerir.
1. Birey, toplum ve çevre ile ilgili problemlere çözüm ararken bazı konularda şu anki fizik ve teknoloji bilgisinin yetersiz kaldığına örnekler verir.
m. Uygun iletişim ortamlarından (kongre, toplantı, seminer, înternet, televizyon, radyo vb.) faydalanılarak bilimsel ya da teknolojik sonuçlan paylaşmanın önemini açıklar.
n. Fizik ve teknolojideki önemli bir kilometre taşının, bilim dünyasını ve toplumu nasıl değiştirdiğini açıklar.
o. Toplumların fizik ve teknolojik gelişmelerde rekabet içinde olduğunu fark eder.
p. Fizik ve teknolojiye ülkemizin katkısını açıklar.
r. Alet ve cihazların güvenli kullanımı için gerekli temel ilkeleri bilir.
s. Ulusal ve uluslararası kalite tescil kuruluşlarının görevlerini bilir ve bunların ürünler üzerinde kullanılan ilgili sembollerini tanır.
29
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı 2.1.3. Bilişim ve İletişim Becerileri (BİB)
Bilişim (bilgi teknolojileri), iletişim ve temel bilgisayar becerileri bu başlık altında toplanmıştır.
Bilişim ve İletişim Becerileri
1. Bilgiyi arar, bulur ve uygun olanı seçer.
a. Farklı bilgi kaynaklarını kullanır.
b. Bilgi kaynaklarmın güvenilir ve geçerli olup olmadığını kontrol eder.
c. Çoklu arama kriterleri kullanır.
d. Amacına uygun bilgiyi arar, bulur ve seçer.
e. Bilişim becerilerini kullanacağı bir strateji geliştirir.
2. Amacına uygun bilgi geliştirir.
a. Bilgileri sentezler ve yeni bilgiler elde eder.
b. Geliştirdiği stratejileri amaca uygun şekilde uyarlar.
c. Geliştirdiği stratejinin uygulama sürecini değerlendirir.
3. Bilgiyi en etkin şekilde sunar.
a. Çıktıların doğru olduğu ve amaca uygun sunumlar hazırlar.
b. Sunum hazırlarken metin, sayı, resim, grafik, şema veya tablo gibi mümkün olduğunca
farklı formatları kullanır.
c. Uygun teknolojik ortam ve ürünleri (înternet, bilgisayar, projeksiyon, tepegöz, slayt,
hologram, video vb.) kullanarak etkili bir sunum yapar.
4. İletişim becerileri geliştirir.
a. Fizikle ilgili konuşmaları dikkatli bir şekilde ve ilgiyle dinler.
b. Fizik kavram, terim ve yasalarını içeren makale veya diğer yazılı materyalleri okur ve
anlar.
c. Fizikle ilgili iletişimlerinde (sözlü, yazılı, görsel vb.) uygun terminolojileri kullanır.
30
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
d. Karmaşık bilgileri açık, anlaşılır ve öz olarak ifade eder.
e. îletişim sürecinin etkililiğini değerlendirir.
5. Temel bilgisayar becerileri geliştirir.
a. Fizikle ilgili uygulamalar için gerekli olan donanım becerilerini geliştirir.
b. Fizikle ilgili yazılımların etkin bir şekilde kullanımı için işletim sistemi becerilerini
geliştirir.
c. Fizikle ilgili verileri işlemek ve sunmak için uygun ofis uygulamalarını (kelime işlemci,
hesap çizelgesi, sunumcu, veri tabanı vb.) kullanır.
d. Fiziğin öğrenilmesi ve öğretilmesi amacıyla geliştirilmiş paket programları kullanır.
e. Fizik alanında bilgiye ulaşma, geliştirme ve paylaşmada gerekli înternet becerilerini
geliştirir.
f. Soyut kavramları somutlaştırmak; pahalı, tehlikeli ve zor olan fiziksel etkinlikleri
canlandırmak için basit simülasyon ve animasyonlar hazırlar.
31
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı 2.1.4. Tutum ve Değerler (TD)
Kendini kontrol etme ve geliştirme becerileri, organizasyon ve çalışma becerileri ile bilimsel tutum ve değerler bu başlık altında toplanmıştır.
Tutum ve Değerler
1. Kendine ve diğerlerine karşı olumlu tutum ve değerler geliştirir.
a. îlgili, meraklı, içten, dürüst, açık fikirli ve girişimcidir/yaratıcıdır.
b. Dışarıdan gelen yapıcı eleştirilere açıktır ve gerekeni yapar.
c. Delillere göre karar verir.
d. Kendisinin ve diğerlerinin yaptığı işi tarafsız ve eleştirel olarak değerlendirir.
e. Uzun zamanlı hedeflere ulaşmak için kısa zamanlı hedefler belirler ve ulaşıp ulaşmadığını
kontrol eder.
f. Verimli çalışma becerileri geliştirir.
g. Toplu olarak nasıl çalışılacağını planlar, gelişmelerin plana uygun olup olmadığını kontrol
eder ve gerekiyorsa planlan değiştirir.
h. Gerektiğinde başkalarına yardım önerir veya yardım talep eder.
i. Diğerlerinin görüşlerini dinler ve değer verir.
j. Bilim insanlarının çalışmalarına değer verir.
k. Bireysel olarak ve/veya diğerleri ile işbirliği içerisinde çalışır.
1. Bireysel ve grup çalışmalarında kendi sorumluluklarını yerine getirir.
m. Kendisinin ve diğerlerinin güvenliğine dikkat eder ve özen gösterir.
2. Fiziğe ve dünyaya karşı olumlu tutum ve değerler geliştirir.
a. Fizikteki gelişmeleri takip ve taktir eder.
b. Fiziğin ve teknolojinin bugünkü sınırlılıklarını bilir ve ona göre davranır.
c. Yaşamındaki olaylarla ilgili karar verirken gerektiğinde fizikte öğrendiklerini uygular.
d. Fizikteki gelişmelerin günlük yaşamımızdaki uygulamalarından dolayı çevresel, ekonomik
32
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
ve sosyal sonuçlarından haberdar olur.
e. Bir çok meslek dalının fizik bilgisi içerdiği gerçeğinden yola çıkarak fiziğe değer verir.
f. Ülkemizin kalkınmasında bilim ve teknolojinin önemini fark ederek bunları geliştirmek
için kendini sorumlu hisseder.
g. Çevresindeki canlı ve cansız varlıkları korur.
h. Kaynakları tasarruflu kullanır ve/veya bu konuda başkalarını uyarır.
3. Yaşam boyu öğrenmeye karşı olumlu tutum ve değerler geliştirir.
a. Yaşam boyu öğrenmenin gerekliliğinin farkına vararak sürekli öğrenmeye istek olur.
b. Yaşam boyu öğrenmeye yönelik alışkanlıklar geliştirir.
c. Bilimsel bilgininin sürekli geliştiğinin ve dolayısıyla kendi bilgilerini de sürekli
geliştirmesi gerektiğinin farkına varır.
d. Hedefine ulaşmak için yeni denemeler yapmakta ısrarcıdır.
e. Öğrenme sürecinde karşılaştığı zorluklardan morali bozulmaz, bu zorluklan aşmaya
çalışır.
f. Öğrenmeyi öğrenir ve öğrenmekten zevk alır.
g. Öğrenmekten veya öğrenmemekten öncelikle kendisini sorumlu tutar.
33
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
2.2. Fizik Dersi Öğretim Programında Bilgi Kazanımları
Liselerin dört yıla çıkarılması ile birlikte fizik dersinin liselerin birinci ve ikinci sınıflarında (9 ve 10. sınıflar) haftada ikişer saat, üçüncü ve dördüncü sınıflarında (11 ve 12. sınıflar) ise haftada üçer saat okutulması karara bağlanmıştır. Ayrıca 9. sınıftaki haftada iki saatlik fizik dersini bütün öğrencilerin alması 10, 11 ve 12. sınıflardaki fizik derslerini ise ilgili alanı seçen öğrencilerin alması kararlaştırılmıştır. Dolayısı ile 9. sınıfta fizik dersini bütün öğrencilerin alması ve bu sınıftan sonra bazı öğrencilerin bir daha hiç fizik dersi almayacak olması 9. sınıf fizik dersinin diğer sınıflardan biraz daha farklı bir yaklaşımla ele alınmasını zorunlu kılmıştır. Bu sınıfta tüm bireylerin yaşamları boyunca karşılaşması olası fizik konulan esas alınmıştır. Herkes için gerekli olan fizik konulan yaşam bağlantıları kurularak bu sınıfta verilmeye çalışılmıştır. 10, 11 ve 12. sınıflarda ise sarmal bir yaklaşımla ve yine yaşam bağlantısı kurularak gerekli olduğu düşünülen tüm fizik konulan mümkün olduğunca kavramsal düzeyde verilmeye çalışılacaktır. Herkes için fizik yaklaşımının benimsendiği, gerçek yaşam bağlantılarının kurulduğu ve bu sınıfta verilmeye çalışılan konu içeriklerine ait bilgi kazanımlarına beceri kazanımlarmın çapraz yedirildiği bir program oluşturulmuştur.
9. sınıf Fizik Dersi Konu İçerikleri:
1. Fiziğin Doğası
2. Enerji
34
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
3. Madde ve Özellikleri
4. Kuvvet ve Hareket
5. Elektrik ve Manyetizma
6. Dalgalar
35
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
3. FİZİK DERSİ 9. SINIF ÖĞRETİM PROGRAMI ÜNİTE
ORGANİZASYONLARI
1. ÜNİTE: Fiziğin Doğası
2. ÜNİTE: Enerji
3. ÜNİTE: Madde ve Özellikleri
4. ÜNİTE: Kuvvet ve Hareket
5. ÜNİTE: Elektrik ve Manyetizma
6. ÜNİTE: Dalgalar
36
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
FİZİK ÖĞRETİM PROGRAMI 9. SINIF ÜNİTELERİ ve SÜRELERİ
|
|
ÜNİTELER |
KAZANIM SAYISI |
DERS SAATİ |
Kazanım Sayısı/Ders saati ORANI |
|
1. ÜNİTE |
Fiziğin Doğası |
16 |
9 |
1,78 |
|
2. ÜNİTE |
Enerji |
17 |
18 |
0,94 |
|
3. ÜNİTE |
Madde ve Özellikleri |
8 |
9 |
0,89 |
|
4. ÜNİTE |
Kuvvet ve Hareket |
14 |
16 |
0,88 |
|
5. ÜNİTE |
Elektrik ve Manyetizma |
7 |
10 |
0,70 |
|
6. ÜNİTE |
Dalgalar |
9 |
10 |
0,90 |
|
Genel Toplam= |
71 |
72 |
0,99 |
|
KİTAP FORMA SAYILARI
37
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
Tablolarda Yer Alan Semboller
Tabloların "Açıklama" sütununda yer alan ifadeler aşağıdaki sembollerle ilgili konunun ya da kazanımlarm içeriği hakkında önemli bilgiler içermektedir. Bu semboller aşağıdaki şekilde tanımlanabilir:
: Ders İçi İlişkilendirme
İlgili kazanım ya da konunun diğer fizik üniteleri ile olan ilişkisini ifade eder. Örnek: 1^:2.1 Fiziğin Doğası Ünitesi (1. Ünite), 4.2 kazanımı. (Enerji Ünitesi).
O: Diğer Derslerle İlişkilendirme
İlgili kazanım ya da konunun diğer derslerle (kimya, biyoloji, coğrafya, matematik, 6-8. sınıf fen ve Teknoloji
üniteler vb.) ile olan ilişkisini ifade eder.
Örnek: O 1.3 Öğrenciler 7. sınıf Fen ve Teknoloji dersinde iletkenin direncinin dik kesit, cins ve uzunluğa
göre değişimini bir ampulün parlaklığını gözlemleyerek irdelemişti. Bu düzeyde ise voltmetre ve ampermetre _ kullanarak kuracakları bir elektrik devresi ile fceg/efiter.(Elektrik ve Manyetizma Ünitesi). _
???: Kavram Yanılgısı
Semboller içerisinde özellikle öğrencilere hitap etmesi açısından önemli bir semboldür. Bu sembol ilgili kazanım ya da konuda literatürde yer alan kavram yanılgılarını ifade eder. Aşağıdaki örnek bir bardak sıcak çayın ısısı ya da ılık çayın ısısı ifadelerin "ısı" kavramının tanımı gereği bilimsel olarak hatalı olduğunu ve öğrencilerin bu yanılgıya düşmemeleri gerektiğinin vurgulanması gerektiğini ifade eder.
Örnek: ??? 4.3 "Isı, bir sistemin iç enerjisidir. " ve "Bir bardak sıcak çayın ısısı, bir bardak ılık çayın ısısından yüksektir. " (Enerji Ünitesi). Örnekte görülen açıklamanın bilimsellikten uzak ve kavram yanılgısı _ içerdiği unutulmamalıdır. _
[!]: Uyan
Bu sembol, bir konu yada kazanımla ilgili olarak yapılan bir etkinlikte dikkat edilmesi gerek noktalar(örneğin elektrik deneyleri yapılırken güvenlik uyarısı vb.) ya da kavram yanılgısı olmasa da genellikle karıştırılan kavramların (örneğin, ısı-sıcaklık gibi) vurgulanmasını ifade eder.
Örnek: [!] 2.1 Enerjinin kütle biçiminde de olabileceği E=mc2 ifadesi verilmeden vurgulanmalıdır (Fiziğin _ Doğası Ünitesi). _
M — M: Sınırlamalar
İlgili konu ya da kazanım verilirken hangi noktalarmın bu düzeyde ya da hangi noktalarmın üst sınıflara aktarılması gerektiğini; yani kazanımın sınırlarım çizmesi açısından önemlidir.
Örnek: " — "2.3 Nevvtonun Genel Çekim bağıntısı verilerek çekim kuvvetinin kütleye ve uzaklığa bağlılığı _ irdelenecektir. (Kuvvet ve Hareket Ünitesi). _
38
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
1. Ünite : Fiziğin Doğası
Önerilen Süre : 9 Ders Saati
A. Genel Bakış
Öğrenciler genel olarak 6, 7 ve 8. sınıf Fen ve Teknoloji dersinde gözlem yapma, ölçme, çıkarım yapma, hipotez kurma, kurdukları hipotezi test etmek için deneyler tasarlama ve yapma gibi temel ve birleştirilmiş bilimsel süreç becerilerini edindiler. Ulaştıkları bilimsel bilginin açıklanmasında ve sunumunda modellerden yararlanma, uzunluk, kütle, zaman ve sıcaklık kavramlarını ölçmeyi ve birimleriyle ifade etmeyi öğrendiler. Bunlara ek olarak;
6. sınıfta bilimsel bilginin yeni kanıtlar ortaya çıkınca değişip geliştiğini atomun yapısını açıklamaya çalışan modelleri inceleyerek öğrendiler. Bilimdeki gelişmelerin teknolojinin gelişimine katkılarının farkına vardılar.
7 ve 8. sınıfta bilimin doğayı anlamayı ve bunun ürünü olan teknolojinin ise insan yaşamını kolaylaştırıp standardını yükseltmek amacını taşıdığını öğrendiler. Bu arada bilimin doğadaki bütün sorulara tam olarak cevap veremediğini, buna karşın başardığı teknolojik uygulamalarla geçerliliğini kanıtladığının farkına vardılar.
9. sınıfta yukarıdaki hususlar topluca ve sistemli olarak incelenecektir. Ayrıca fiziğin madde ve enerji arasındaki etkileşimi inceleyen ve doğadaki olaylara sistematik ve akılcı bir açıklama getirmeye çalışan en temel bir bilim dalı olduğunu, fiziğin doğasını, fizikte modelleme ve matematiğin yeri, fiziğin günlük yaşam ve teknoloji ile ilişkisini öğreneceklerdir. Fiziğin ve fen bilimlerinin doğası konusu bu alanların öğrenilmesinde ve anlaşılmasında önemli bir yere sahip olduğu için fen ve teknoloji ve fizik gibi derslerin başında okutulmasının uygun olabileceği düşünülmektedir.
B. Ünitenin Amacı
Bu ünitede öğrencilerin, i) fiziğin uğraş alanını, ü) fiziğin doğasını, iii) fizikte modelleme ve matematiğin yerini, iv) fizik, günlük yaşam ve teknoloji arasındaki ilişkiyi keşfetmeleri ve kavramaları amaçlanmıştır. Fiziğin doğasını çalışma şeklini iyi kavramış öğrencilerin fizik dersindeki kavramsal bilgi düzeylerini daha iyi geliştirmeleri ve beceri kazanımlan ile bilgi öğrenme alanlarındaki kazanımlar arasındaki ilişkiyi daha kolay kurarak anlamlı öğrenmeyi gerçekleştirmeleri hedeflenmektedir.
C. Kavramları Vermek için Kullanılabilecek Yaşamdan Örnekler (Bağlamlar)
Kazanımlar en az bir bağlamın parçası olarak verilecek yani bağlam içerisinde kavram anlam kazanacaktır, îdeal olanı aynı kavramın birden fazla bağlam içerisinde verilmesidir.
a) Eşit kollu terazi
b) Dijital terazi
c) Metre, mezura
d) Saat, kronometre
e) Mikroskop, teleskop, dürbün
D. Öğrenilecek Bilimsel Kavramlar
a) Gözlem yapma
b) Temel ve türetilmiş büyüklükler
c) Skaler ve vektörel büyüklükler
d) Ölçmede hata
39
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı E. Öğrenci Kazanımları
1. ÜNİTE: FİZİĞİN DOĞASI
KAZANIMLAR
1. Fiziğin uğraş alanı ile ilgili olarak öğrenciler;
l .3 Fizikteki kanun ve teorilerin; kimya, biyoloji ve diğer bilim dallarındaki bazı olayları açıklamakta da kullanıldığına örnekler verir (FTTÇ-l.p; TD-2.e).
2. Fiziğin doğası ile ilgili olarak öğrenciler;
2. l Gözlem (nitel ve nicel) ve deney yapmanın fizikteki yeri ve önemini açıklar (FTTÇ-1 .b).
3. Fizikte Modelleme ve Matematiğin Yeri ile ilgili olarak öğrenciler;
4. Fizik, Günlük Yaşam ve Teknoloji ile ilgili olarak öğrenciler;
4. l Fiziğin teknolojik gelişmelerdeki, teknolojik gelişmelerin de fiziğin gelişimindeki etkilerinin farkına vanr (FTTÇ-
2.a,b,c,d,e; TD-2.a,b, 3.c). 4.2 Örneklerle vücudumuzun çalışmasında, yakın çevremizde ve yaşantımızda önemli yer tutan fizik ilke ve yasalarını
fark eder (FTTÇ-l.p; TD-2.c).
AÇIKLAMALAR
|<—m 1.2 Alt alanlar; Mekanik, Elektrik,
Manyetizma, Optik, Termodinamik, Atom
fiziği, Nükleer fizik ve Katihal fiziği ile
sınırlandırılmalıdır. Alt alanların ayrıntılı
açıklamalarına girilmeyecektir. M—»13 Fen ve Teknoloji dersi kapsamında
ve/veya güncel yaşamdan örnekler verilir. P] 2.2 Nicel ve nitel gözlemlerin birbirinin
karşıtı olmadığı, aynı zamanda ikisinin de
kullanılabileceği vurgulanmalı. |<—m 2.3 Fen ve Teknoloji dersinde öğrenilen
türetilmiş büyüklükler dışındakilere
girilmez. <—n 2.3 ve 2.5 Kütle, zaman, uzunluk,
sıcaklık ve akım şiddeti ölçümlerine
girilecek; ışık şiddeti ve madde miktarı
(mol) ölçümlerine girilmeyecek. P] 2.4 Yaygın olarak kullanılan eşit kollu
terazi, analog ve dijital banyo terazilerinin
nasıl çalıştıkları açıklanır. P] 2.6 Heisenberg belirsizlik ilkesi ve dolayısı
ile olayın doğasından kaynaklanan hatalara
girilmez.
k—n 2.7 Vektörel işlemlere girilmez. ??? 2. 8 "Tüm araştırmalarda tek bir bilimsel
yöntem kullanılır." [!] 2.8 Bu kazanım, PÇB kazanımlarının
tamamını içerdiğinden bilimsel yöntemin
aşamaları özet olarak verilmelidir. [!] 2.8 Fizik ilkeleri, kanunları ve teorileri
keşfedilirken insanların hayal gücü ve
yaraticılığının etkisi göz ardı edilmemelidir. [!] 2.8 Fen ve Teknoloji dersi kapsamında
ve/veya güncel yaşamdan örnekler verilir. t>:4.2 Enerji Ünitesi (2. Ünite), 2. l
kazanımı
^: Ders İçi İlişkilendirme,
O: Diğer Derslerle İlişkilendirme,
???: Kavram Yanılgısı,
[!]: Uyan,
—M: Sınırlamalar
40
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
F. Örnek Öğretim ve Değerlendirme Etkinlikleri
Etkinlik Numarası : l
Etkinlik Adı : Sarkaç
İlgili Olduğu Kazanımlar : 1.1; 2.1; 2.3; 2.5; 2.8; 2.9; 3.1; 3.2; 4.2
Etkinlikte Kullanılan Yöntem /Teknik: Sorgulayıcı Araştırma
AMAÇ
Öğrencilerin:
İÇERİK
Bu araştırma, öğrencilerin çevrelerinde düzenli olarak meydana gelen ve gözlemleye bildikleri fiziksel olaylardan salınım hareketini yakından incelerken gözlem yapma, ölçme, bilgi ve veri toplama, verileri kaydetme, veri işleme, model oluşturma, yorumlama, sonuç çıkarma ve sunma becerilerini kullanma geliştirme amaçlanarak tasarlanmıştır.
PLAN
Araç ve Gereçler: Bir lastik top, saniyeyi gösteren bir saat veya kronometre, metre, eşit kollu terazi, naylon ip (5-6 metre uzunluğunda), makas, açıölçer, mıknatıslar, mili metrik grafik kâğıdı veya hesap çizelgesi kullanılabilecek bilgisayar ortamı.
Not: Bilgisayar ortamında çalışma imkânı ve ön bilgisi olan öğrenciler için Kelime îşlemci/hesap çizelgesi yazılımları tablo veya grafik çizmek için kullanılabilir.
Uyarı: Konu ile ilgili olarak yapılacak ilk etkinlikte sarkaç serbest bırakılmalı ve öğrenciye çarpmaması için gerekli önlemler alınmalı. Aşırı korku ve heyecana sahip öğrenciler ilk etkinliğe dahil edilmemelidir.
MOTİVASYON
Öğrencilere bu ders saatinde, çevremizde düzenli olarak meydana gelen ve gözlemleyebildikleri fiziksel olaylardan bir tanesini daha yakından inceleme firsatı bulacakları söylenir. Bu ders salınım olayını yakından incelerken sınıf içi ve dışı etkinlikler ile ölçme, bilgi ve veri toplama, verileri kaydetme, veri işleme ve model oluşturma, yorumlama ve sonuç çıkarma ve sunma becerilerini kullanacakları belirtilir, îlave olarak yukarıda belirtilen becerilerin bilimsel bir çalışmanın önemli süreçlerinden oldukları ayrıca vurgulanmalıdır.
MOTİVASYON/GİRİŞ ETKİNLİĞİ
Bir lastik top ve sağlam bir naylon ip yardımıyla yaklaşık 2 metre uzunluğunda bir sarkaç oluşturulur. Topun yüksekliği yerden 1,60 m olacak şekilde sarkaç yüksek bir yere asılır. Düşey doğrultuda dengede olan sarkacın 1-2 metre uzağında durması için gönüllü bir öğrenci seçilir. Topun öğrencinin burun seviyesine kadar yaklaştırılıp bırakılacağı söylenir ve bu iş için gönüllü biri seçilir. (Uyarı: Topu ileriye doğru itmeyin sadece serbest bırakın).
41
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
Öğrencinin hareket etmemesi söylendikten sonra top bırakılır ve ileri geri salınım hareketi yapması sağlanır. Hem topun hem de öğrencinin hareketi dikkatli bir şekilde gözlemlenir.
Öğrencilere aşağıdaki araştırma sorusu veya soruları sorulur:
l - Topun karşısında durmak neden bu kadar güvenlidir ve size top neden çarpmaz?
2- Top ilk bırakıldığı yükseklikten daha yükseğe çıkabilir mi?
3- Topu salınım yapar halde bıraksak bundan sonraki hareketi için ne söyleyebilirsiniz?
4- Topun ilk bırakıldığı noktadan en uzağa gidip tekrar aynı noktaya gelmesi (tam bir
salınım yapması) ne kadar süre alıyor?
5- Topun tam bir salınım yapması için geçen süreyi etkileyebileceğini düşündüğünüz
faktörler nelerdir?
5. Soru için muhtemel cevaplar şunlardır: sarkacın kütlesi, ipin uzunluğu, bırakma açısı, yerçekimi ivmesi, bırakma şekli, ortamın özellikleri vb.
Ne Öğrenmek İstiyoruz? Yukarıdaki sorulara cevaplar alındıktan sonra, öğretmen öğrencileri her biri dört öğrenciden oluşan gruplara ayırır. Daha sonra öğretmen her bir gruba 5. soruda belirlenen faktörlerden ( sarkacın kütlesi, ipin uzunluğu, bırakma açısı, yerçekimi ivmesi) birini verir ya da öğrencilerden bunlardan birini seçmelerini ister.Her gruba, salınım süresi ile seçtiği faktör arasındaki ilişkiyi araştırması için bir deney tasarlaması gerektiği söylenir.
TEMEL ETKİNLİK
Grupların araştırmalarını bilimsel biçimde yürütebilmeleri için öğretmen öğrencilere yol gösterir. Her grupta deney düzeneğinin kurulması, araştırma sorusu oluşturulmasijdeğişkenlerin belirlenmesi ve kontrol edilmesi, salınım süresine etkisi araştırılacak faktörün uygun bir şekilde değiştirilmesi ve deney yapılması, toplanan verilerin uygun bir şekilde tabloya kaydedilmesi ve verilerin analiz edilmesinden sonra değişkenler arasında belirlenen ilişkinin uygun bir şekilde ifade edilmesi (Örneğin, ipin boyu artarken salınım süresi de artmaktadır) konularında öğrencilere rehberlik etmelidir.
Ne öğrendim? Gruplara, topladıkları verilerin analizi sonucunda ulaştıkları bulguları sınıfta sunarak diğer öğrencilerle paylaşmaları gerektiği belirtilir.
GENİŞLETME
Öğrencilerin çevrelerinde bu ve buna benzer olaylara örnekler vermeleri ve bu etkinlikte edindikleri bilgileri günlük yaşamda nasıl kullanabilecekleri konularında detaylı bilgi verilir.
SONUÇ
Bütün gruplar bulgularını öğretmen rehberliğinde sınıfla paylaşır.
42
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
|
Etkinlik Numarası Etkinlik Adı |
:2
: Sarkaç
İlgili Olduğu Kazanımlar : 2.1; 2.3, 2.5; 2.8; 2.9; 3.1; 3.2 Etkinlikte Kullanılan Yöntem /Teknik: Performans Değerlendirme
ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME:
Yukarıdaki etkinlik veya araştırma sürecinin değişik evrelerinde öğrencilerin performansı aşağıdaki performans değerlendirme ölçeğine benzer bir ölçekle değerlendirilebilir. "Motivasyon Etkinliği"nin 5. Sorusu için örnek bir Derecelendirme Ölçeği (Rubrik) aşağıda verilmektedir.
Topun tam bir salınım yapması için geçen süreyi etkileyebileceğini düşündüğünüz faktörler
nelerdir?
5 Puan: Olası cevapların hepsini belirtme (sarkacın kütlesi, uzunluğu, bırakma açısı,
yerçekimi ivmesi, ortamın özellikleri vb.)
4 Puan. Olası cevaplardan bir tanesini eksik belirtme
3 Puan: Olası cevaplardan iki tanesini eksik belirtme
2 Puan: Olası cevaplardan birini belirtme
l Puan: Hiçbirini belirtememe
O Puanı Sürece katılmama
43
9. Sınıf Fizik Dersi Öğretim Programı
2. Ünite : Enerji Önerilen Süre: 18 Ders Saati
A. Genel Bakış
Öğrenciler 6. sınıfta hareket enerjisi, elektrik enerjisi ve ısının; iletim, konveksiyon ve ışıma yoluyla taşınmasını öğrendiler.
B. Ünitenin Amacı
Bu ünitede öğrencilerin, i) enerji ile ilgili iş ve güç gibi temel kavramları kavramalarının ardından enerji tür ve biçimlerini anlamaları, enerjinin yoktan var edilemeyeceğinin, var olan enerjinin ise yok edilemeyeceğinin, sadece bir biçimden diğerine dönüşebileceğinin farkına varmaları, ii)yenilenebilir enerjinin öneminin ve avantajlarının farkına varmaları, iii) sıcaklık farkından dolayı cisimler arasında aktarılan enerji olan ısının önemini kavramaları hedeflenmektedir.
C. Kavramları Vermek için Kullanılabilecek Yaşamdan Örnekler (Bağlamlar)
Kazanımlar en az bir bağlamın parçası olarak verilecek yani bağlamda kavram anlam kazanacak. Fakat ideali aynı kavramın birden fazla bağlam içerisinde verilmesidir.
D. Öğrenilecek Bilimsel Kavramlar
44